Model IS-LM: Gdzie spotykają się polityka fiskalna i monetarna

Dwa rynek, jedna stopa procentowa

Model IS-LM, opracowany przez Johna Hicks w 1937 roku w celu ustrukturyzowania ogólnej teorii Keynesa, znajduje stopę procentową i poziom produkcji, przy których dwa rynki zaspokajają się jednocześnie: rynek dóbr i rynek pieniężny. Każdy z tych rynos rysuje krzywą w przestrzeni (produkcja, stopa procentowa), a gospodarka znajduje się tam, gdzie krzywe te przecinają się.

Krzywa IS (Inwestycja = Oszczędności) przedstawia kombinacje produkcji Y i stopy procentowej r dla których planowane wydatki równują się produkcji. Inwestycje spadają wraz ze wzrostem stopy procentowej, ponieważ pożyczki stają się droższe, a wyższa r oznacza niższą równowagową Y: krzywa IS nachylona jest w dół. Krzywa LM (Płynność = Pieniądz) przedstawia kombinacje dla których popyt na pieniądze równa się stałej podaży pieniędzy. Popyt na pieniądz rośnie wraz z dochodem (ludzie trzymają więcej gotówki do transakcji) i spada wraz ze stopą procentową (trzymanie gotówki oznacza rezygnowanie z oprocentowania), a wyższy Y wymaga wyższej r, aby kontrolować popyt na pieniądz: krzywa LM nachylona jest w górę.

Algebra za krzywymi

IS: Y = C(Y-T) + I(r) + G → r spada wraz ze wzrostem Y, czyli pochylność w dół LM: M/P = L(Y, r) → r rośnie wraz ze wzrostem Y, czyli pochylność do góry Równowaga: para (Y, r), gdzie oba te warunki zachodzą jednocześnie. C(Y-T) oznacza konsumpcję z dochodu podstawowego, I(r) to inwestycje wrażliwe na stopy procentowe, a G to wydatki rządowe. M/P to realna podaż pieniądzowa, a L(Y, r) to popyt na pieniądze w warunkach rzeczywistych. Rozwiązanie tych dwóch równań jednocześnie ustala zarówno Y, jak i r – nie można zapytać, co się dzieje z jednym bez znajomości drugiego; ta współzależność jest głównym celem modelu.

IS:   Y = C(Y-T) + I(r) + G          → r falls as Y rises → downward slope
LM:   M/P = L(Y, r)                   → r rises as Y rises → upward slope

Equilibrium: the (Y, r) pair where both hold simultaneously

Polityka fiskalna i wyguszanie

Zwiększenie wydatków rządowych (G) powoduje przesunięcie krzywej IS w prawo: przy danej stopie procentowej, podaż planowana wzrosła. Wzrost produkcji jest kompensowany wzrostem stopy procentowej, ponieważ wyższy dochód generuje popyt na pieniądze zgodnie z niezmienną krzywą LM. Ten wzrost r powoduje ograniczenie prywatnych inwestycji – to działanie nazywane jest wyguszaniem. Wielkość wzrostu produkcji przewidywana przez model to mnożnik wydatków rządowych 1/(1-MPC), który jest temperowany stopniem, w jakim występuje wyguszanie, spowodowane krzywą LM: płaska krzywa LM (popyt na pieniądze niezależny od stóp procentowych lub pułap płynności) oznacza prawie brak wyguszania i duży efekt wzrostu produkcji; stroma krzywa LM powoduje wzrost stopy procentowej i dużą część pobudzenia fiskalnego pochłania spadek inwestycji.

Polityka monetarna

Zwiększenie podaży pieniądza przesuwa krzywą LM w prawo: przy każdym poziomie dochodu stopa procentowa potrzebna do wyregulowania rynku pieniężnego jest teraz niższa. Niższy kurs stymuluje inwestycje wrażliwe na stopy procentowe i powoduje wzrost produkcji, zgodnie z niezmienną krzywą IS. Ten kanał osłabnie, jeśli inwestycja słabo reaguje na r (ostra krzywa IS) lub gdy gospodarka utknęła w pułapce płynności, gdzie popyt na pieniądze staje się zasadniczo poziomy przy bardzo niskich stopach procentowych – wyjaśnienie podręcznikowe, dlaczego polityka monetarna miała problemy z podniesieniem produkcji w pobliżu zerowego dolnego progu w Japonii w latach 90-tych i po całym świecie od 2008 roku.

Dlaczego model nadal ma znaczenie i gdzie kończy się jego działanie

Potęga IS-LM jest dydaktyczna: sprawia, że debata między polityką fiskalną a monetarną staje się problemem geometrycznym, a wciąż stanowi najszybszy sposób na zrozumienie, dlaczego obie polityki oddziałują ze sobą poprzez stopę procentową, zamiast działać niezależnie. Jego dobrze znane ograniczenia to fakt, że ceny są ustalone w krótkim okresie (brak podaży ani dynamiki inflacyjnej – ramy AD-AS lub Nowego Keynesianizmu dodają te elementy), oczekiwania są statyczne, a nie prognozowane, oraz nic nie mówi o kursie wymiany, chyba że rozszerzona wersja otwartej gospodarki Mundell-Fleming. Jest to momentanka krótkoterminowego równowagi podaży i popytu, a nie pełny model makroekonomiczny, ale pozostaje najszybszym szkicem tego, dlaczego bank centralny ustalający stopy procentowe i ministerstwo finansów zawsze negocjują przy użyciu tej samej dźwigni.

Frequently asked questions

Wypróbuj na żywo

Wszystko powyżej działa bezpośrednio w Twojej przeglądarce — otwórz IS-LM Model i zmieniaj parametry podczas działania. Nic nie jest instalowane ani przesyłane na serwer, cały model działa w jednej karcie.