Adaptywność, nazewnictwo i próbkowanie focalne: metody polowe za tyle lat badań nad chimpazami

Kryzys podstawowy: obserwowanie bez przeszkadzania

Dowolne badanie polowe zachowania zwierząt dzikich musi rozwiązać podstawową sprzeczność: trzeba zbliżyć się do zwierząt dostatecznie blisko, aby obserwować zachowania szczegółowe, ale bliskie obecność nieznajomego człowieka jest sam w sobie przeszkodą, która zmienia zachowanie zwierzęcia, sprawiając, że obserwacja nie reprezentuje rzeczywistego zachowania zwierzęcia, gdy jest ono nieobserwowane. Chimpanzee, który ucieka lub się obraca na widok człowieka, nie pokazuje swojego normalnego zachowania społecznego ani foragującego — pokazuje swoje reakcje na percepowaną zagrożenie.

Kiedy Goodall rozpoczęła pracę w Gombe w 1960 roku, chimpantze tam nie mieli dotychczasowej kontynuowanej kontaktu z ludźmi i uciekali na odległość. Pierwsze miesiące badania polegały prawie całe na przyzwyczajeniu — powtarzane, cierpliwe, niewyrażone obecności w oddaleniu, które chimpantzy tolerowały, stopniowo skrócone przez miesiące, gdy zwierzęta uczyły się, że jej obecność nie przewiduje żadnych szkodliwych konsekwencji. Jest to wolny proces zgodnie z projektowaniem: przechodzenie go za szybko powoduje chimpantze, które tolerują obecność człowieka ze względu na uczone bezradne przyzwyczajenie, a nie prawdziwe indifferencję, co nadal może przeszkadzać w zachowaniu.

Nazewnictwo jednostek, i dlaczego było kontrowersyjne

Goodall identyfikowała poszczególne chimpansie na podstawie fizycznych i zachowawczych cech i nadawała im nazwy — David Greybeard, Flo, Fifi, Flint, Figan, Goliath — zamiast konwencji numerycznej stosowanej wtedy w naukach zachowawczych. Ta konwencja miała na celu utrzymanie emocjonalnego dystansu obserwatorów od badanych i unikanie białozielonego myślenia. Tego krytykowano ze strony części establii naukowej, gdy jej wcześniejsze wyniki zostały opublikowane, na podstawie tego, że nazwanie jednostek i opis stanów emocjonalnych mogło prowadzić do przypisywania ludzkich cech zachowaniowych zwierzętom zamiast opisanej obiektywnie zachowania.

W praktyce okazało się, że identyfikacja jednostek była koniecznością metodologiczną, a nie emocjonalnym wyborem: bez zdolności do rozpoznawania konkretnej jednostki w trakcie wieloletnich obserwacji, nie można śledzić relacji matka-pleśniec, zmian rangy dominanskiej ani rozwoju umiejętności używania narzędzi konkretnego chimpansiego — wszystko to były kluczowe pytania, które badania miały zrozwiązać. Identyfikacja jednostek (czy przez nazwę czy numerek) stała się standardem w każdym długoterminowym miejscu polowym dla primatów; debata skończona została na praktyce, ale nadal była ostrożna co do języka używanego do opisania obserwowanych zjawisk.

Ocena punktowe i kontynuowane dane o rozkroshnictwie

Po osiągnięciu wiarygodnej identyfikacji jednostek, musi zostać podjęta decyzja, kogo dokładnie obserwować i kiedy, ponieważ badacz nie może jednocześnie obserwować całości społeczności chimpansów. Ocena punktowa zwierzęcia — wybór jednego identyfikowanego osobnika i kontynuowana rejestrowanie jego zachowania (lub w ustalonych krótkich interwałach) przez określony okres obserwacji, zanim przełączy się na inny osobnik — stała się, razem z badaniami w Gombe, jednym z standardowych metod próbkowania pozaprezentowanych dalej w ekologii zachowań (najbardziej znanej jest metoda Jeanne Altmann opublikowana w 1974 roku porównującą techniki próbkowania). Rozwiązuje ona praktyczny problem niezwłocznej obserwacji całego społeczności, przeprowadzając systematyczną rotację uwagi między jednostkami zamiast oparta na okazjonalnym obserwowaniu tych zwierząt, które robią coś interesującego, co wpływa na dane w stronę zachowań wyraźnych i odstraniając rzutkie.

Wspólnie z oceną punktową, badacze Gombe rejestrowali dane o rozkroshnictwie — lokalizację każdego identyfikowanego osobnika lub grupy w czasie, co po latach tworzyło obraz użycia terytorium, sezonowych przemieszczzeń i jak wzory rozkroshnictwa zmieniały się zgodnie z dostępnością jedzenia lub wydarzeniami społecznymi, takimi jak późniejsze dokumentowane konflikt między społecznościami.

Dlaczego wieloletni skalę czasu jest metodą samej siebie

Wiele z najbardziej cytowanych wyników ze Gombe nie jest obserwowalne nawet na skali jednej sezonu badawczego.Śledzenie relacji matka-młodek od urodzenia do dorastania i pierwszego rozmnożenia ofiarnika; dokumentowanie przemian hierarchii dominansji, które rozgrywają się latami zgodnie z wiekiem indywidualnych jednostek; obserwacja czterolatowego wzoru agresji międzypokrewnej dokonanego w latach 70. (zazwyczaj nazywanego wojną chimpansom w Gombe) — żadne z tych sytuacji nie jest widoczne w badaniu trwającym miesiące. Badania na Gombe kontynuowane są prawie bez przerwy od 1960 roku, co sprawia, że to jest najdłużej kontynuowanym badaniem zachowania zwierząt w ich środowisku naturalnym, dokładnie dlatego, że pytania, do których zaprojektowana była metoda, tylko rozwiązywane są na skali czasu porównywalnej z generacją chimpansów.

To jest podstawowy argument metodologiczny za długoterminowymi stacjami badawczymi: niektóre wzory zachowania i demograficzne, ze względu na swoją naturę, są niewidoczne dla dowolnego projektu badawczego krótszego niż okres życia badanych zwierząt, a żadna stopnia intensywności próbek w krótkim badaniu nie zastąpi prostego kontynuacji obserwacji przez wystarczająco wiele lat.

Z praktyki w Gombe do formalnej metody akademickiej

Goodall prowadziła doktorat na Uniwersytecie Cambridge (zakończony w 1965 roku), jedna z bardzo małych osób, którzy zdobyli stopnie doktora bez najpierw uzyskania stopnia licencjackiego, opierając się na danych ze swoich badań w Gombe. Jej doradca, etholog Robert Hinde, jest szeroko poznawany za pomoc w przekształceniu jej obserwacji z polnego badania w bardziej formalną i systematyczną metodologię, która była wymagana przez naukę zachowania, aby dane były przyjęte poważnie jako liczne informacje, a nie jako opowieść naturalisty — taka współpraca ilustruje, jak konieczna była kombinacja długotrwałego dostępu do polnego badania z formalną strukturą metodologiczną, aby stanowisko naukowe powstało, a nie jedno z nich samodzielnie.

Często zadawane pytania