Psychologia rozwojowa: Jak Zmieniamy się Wraz z Czasem

Rozwój kognotywny Piageta

Jean Piaget (1896-1980) zaproponował cztery etapy rozwoju kognitywnego. Ewentualny sensorimotor (0-2 lata): przetrwanie obiektów, zachowania celno-czynnościowe, opóźniona imitacja. Preoperacyjny (2-7 lat): myślenie symboliczne, egocentryzm, centracja, animizm, brak konserwacji. Operacyjny konkretowy (7-11 lat): konserwacja, odwracalność, klasyfikacja, seriacja — logiczne myślenie dotyczące konkretnej rzeczy. Formalny operacyjny (11 lat i więcej): abstrakcyjna rozumiana, myślenie hipotezowo-dedukcyjne, logika propozycyjna. Teorie neo-Piageta: struktury konceptualne centralne Robbiego Case’a, teoria umiejętności Kurt'a Fischera — zaoferowują oni odpowiedź na ograniczenia piagetowskich etapów niezmienionych. Alternatywna propozycja Vygotskiego: obszar bliskiej możliwości rozwoju (OBPR), podnoszenie, konstrukcjonizm społeczny — rozwój prowadzi się dzięki interakcji społecznej, a nie tylko indywidualnym eksploracji. Podchodzenie przetwarzania informacji: ciągły rozwój uwagi, pamięci, prędkości przetwarzania — bez charakterystycznych etapów.

Teoria przywiązania

John Bowlby (1907-1990): przywiązanie jako ewolucyjny system zachowania dla przetrwania dziecka. Modele pracy wewnętrzne: psychiczne reprezentacje siebie i innych utworzone na podstawie doświadczeń opiekunkowych. Mary Ainsworth (1970): klasifikacja stylów przywiązania — Bezpieczny (60-65%): zaniepokojony rozdzieleniem, uspokajany po powrocie opiekunia. Niebezpieczne-unwagi (20%): minimalna niewypowiedziana emocja, ignoruje opiekuna na powrót. Niebezpieczne-ambivalentne/odporny (10-15%): intensywne zaniepokojenie, trudno uspokajać. Rozłożone (15%): kontradukcyjne zachowania, związane z przemocą lub opuszczeniem. Przywiązanie dorosłych (Hazan & Shaver, 1987): wzory z dzieciństwa przewidują jakość relacji romantycznych. Przywiązanie pośród kultur: bezpieczne przywiązanie najpopularniejsze w globalnym zakresie, ale proporcje się różnią. Zaszczytna bezpieczeństwo: dorosłowie z trudnym dzieciństwem mogą rozwijać bezpieczne przywiązanie poprzez refleksję i terapię. Neurobiologia: systemy oksytokiny, vasoprezynej i dopaminy podstawiają za przyczynę skorelowanej więzi.

Stady psychosocjologiczne Eriksona

Erik Erikson (1902-1994): osiem faz rozwoju psychosocialnego trwającego całe życie. Zaufanie vs Niezaufanie (0-1): stałe opiekuńcze zachowania budują podstawowe zrozumienie świata. Autonomia vs Śmierć wstydu i wątpliwości (1-3): eksploracja i niezależność. Inicjatywa vs Wstydnictwo (3-6): celowny zachowanie i planowanie. Indukstryjność vs Inferiorność (6-12): osiąganie umiejętności, osiągnięcie akademickie. Identyczność vs Zniekształcenie tożsamości (12-18):

Kto jestem?

Narzędzie mózgowe podrostkowego i całe życie

Rozwój mózgu podrostka: korona frontalna (funkcja eksektywna) dojmującą się ostatnio — nie jest pełnoobecnie rozwinięta aż do 25 lat. System limbiczny (emoce, nagradzanie) dojmujący się wcześniej → nierównowaga wyjaśnia ryzykowne zachowania, szukanie nowych doświadczeń i intensywność emocjonalną. Pruning sinaptyczny: „używaj czy stracisz” — połączenia ulepszają się lub pogarszają w oparciu o doświadczenie podczas podrostka. Mołodzieżowa mielinizacja kontynuuje się do lat dwudziestych: szybsza komunikacja neuronów, lepszy zarządzenie kognoityczne. Przemienneość mózgowego — całe życie jest przemienne, ale istnieją kluczowe okresy czuciowe. Starzenie się kognoityczne: prędkość przetwarzania osiąga maksimum około 20 lat, słowność woksalna około 60-70 lat, inteligencja zrystalizowana jest stabilna aż do późnej starości. Szkoda kognoityczna: edukacja iangaże opierają się na ochronie przed upadkiem. Neurogenza w dorosłych: nowe neuronów powstaje w hipokampie podczas całego życia — ćwiczenia i nauka wspomagają ją. Epigenetyczne starzenie: zegary methylacji (Horvath) śledzą wiek biologiczny niezależnie od wieku kalendarzyowego. Rozwój nauki mądrości: integracja pojęć kognoitycznych, refleksyjnych i afekcyjnych z upływem czasu.